TAIGA TRAILS
Taiga Trails
Trektochten & Cursussen
Dag Activiteiten
EFR Träning
Foto's
Reacties & Reisverhalen
Links
Reacties Dagtochten
Vader/Zoon Weekend april 2013
Bushcraft mei 2012
Wolftracking 2012
Survival zomer 2011
Kano & Trektocht juli 2011
Kaart en Kompas cursus 2011
Trektocht voorjaar 2010
Reacties Back to Basic 2009
Visweek voorjaar 2009
Trektocht voorjaar 2009
Trektocht najaar 2008
Trektocht winter 2006
Trektocht winter 2005
Canada zomer/najaar 2005
Trektocht zomer 2005
Canada zomer/herfst 2004
Bart de Haas, Wildernisethiek
Bart de Haas, Dances With Wolves
Bart de Haas, Het Tután Project
Bart de Haas, Wildernisethiek
 
 
 Wildernisethiek
Een bericht uit de Canadese wildernis
Tekst; Bart de Haas 
 

Een immense onbewoonde wildernis waar grizzly's, wolven, elanden en kariboes rondzwerven. British Columbia en de Yukon in Canada. Het domein van Nederlands enige echte woudloper Bart de Haas. Natuurmens Bart de Haas windt zich op over het gebrek aan natuurgevoel in Nederland. Waar is het leven van dieren in de natuur wreder? In de Canadese wildernis of in een natuurgebied van Staatsbosbeheer?

Voldaan knabbel ik op een müslireep, het is mijn laatste maar het doet mij eigenlijk niets want de wildernis biedt zwarte, volle, rijpe kraaiheidebessen en vele andere vruchten in overvloed. Het is middag aan het eind van de zomer op bijna 60 graden noorderbreedte in het hart van de Canadese wildernis. Op de steile oever in een buitenbocht van de vijftien elandenpassen brede Tseta Creek zit ik met mijn rug tegen een reusachtige spar. Ik voel als het ware de sapstroom met grote snelheid door de boom razen, de natuur bruist van energie alsof het in hoog tempo zich voorbereidt om de barre winter door te komen. Een aantal wortels hangen vrij in de koele vochtige lucht boven het snelstromende water. De bocht is nagenoeg een cirkel geworden, de andere oever is een breed strand waar hier en daar wat jonge wilgenstruiken met alreeds geel gekleurde bladeren staan. In het ondiepe gedeelte van de binnenbocht komen zo nu en dan de ruggen van volwassen roodgekleurde zalmen boven het water uit.

Elk jaar verdwijnt door de stroom van de beek een deel van de buitenoever, hoe lang zal het duren voordat grootvader spar door de afkalvende oever in de diepte verdwijnt? Of geeft de Tseta Creek hem nog een overlevingskans als de cirkelvormige lus doorbroken wordt en de beek zichzelf verlegd en een dode rivierarm heeft geschapen? Grootvader spar heeft al vele winters doorstaan, elk jaar begint hij zich bij het stijgen van de temperatuur gretig vol te zuigen met het onontbeerlijke water en de daarin opgeloste voedingsstoffen, en als de winter weer nadert sluit hij zich af en rust vele koude manen uit om in het voorjaar weer opnieuw tot leven te komen. Al mijmerend over de toekomst van grootvader boom voel ik een verandering in mijn nabije omgeving, er valt een waakzame stilte in de wildernis. Iets dwingt mij om rechts in de rand van mijn gezichtsveld te kijken. Uit mijn ooghoeken zie ik de gele wilgenstruiken bewegen en een uit de kluiten gewassen grizzlybeer wandelt in de richting van de oever. Naarmate hij de beek nadert zakken zijn reusachtige klauwen steeds dieper in de zand en grind oever. Zijn tempo vertraagt geleidelijk totdat hij uiterst geconcentreerd, roerloos blijft staan.

Zijn huid golft op en neer, zijn spieren spannen zich, zijn voorpoten beginnen te trillen, zijn ogen zijn gefixeerd op de groen-rode ruggen en dan strekt hij zijn lichaam en verdwijnt in een explosie van door de zon belichte waterdruppels. Enkele roerloze ogenblikken later stapt hij met een fikse zalm in zijn bek doodgemoedereerd uit het water. Op de oever wordt de nog levende zalm in stukken gescheurd, de roze eitjes glijden uit de opengescheurde buik. Deze zalm heeft zijn met de geboorte meegekregen opdracht niet kunnen uitvoeren. Jarenlang heeft hij de gevaren van de oceaan getrotseerd, dan geeft hij gevolg aan de onweerstaanbare drang om tegen woeste stroomversnellingen in terug te keren naar zijn geboorteplaats om uiteindelijk opgevreten te worden. Voor de in stand houding van zijn eigen soort heeft hij geen waarde meer, de beer zit daar niet echt mee, voor de beer is broeder zalm zeer waardevol, hij heeft weer wat extra energie aan zijn reusachtige lichaam toegevoegd om de komende winterrust door te komen en zich zo mogelijk voort te planten.
Het verstoorde water heeft weer zijn dagelijkse gelijkmatige snelheid aangenomen en de verstilde natuur komt weer tot leven, enkele mezen boven mij gaan weer verder met grootvader spar te zuiveren van talloze kleine insecten. Om te kunnen leven verorberen deze in mensenogen kleine lieve vogeltjes honderden andere levens. De laatste muggen van deze zomer zwermen om mijn gezicht en tikken regelmatig irritant tegen mijn huid. Een slimme mug heeft zich inmiddels ongemerkt op de rug van mijn hand volgezogen, haar bloedrode lijf knapt bijna uit elkaar als ze voldaan en verrukt het luchtruim kiest. Uitgerust hang ik mijn rugzak weer om en wandel verder, steeds dieper het paradijs in.
Vele dagen en nachten later is de herfst in zijn volle glorie. De loofbomen zijn hun bladgroen geheel verloren en hebben de wildernis in een schitterende kleurenpracht omgetoverd.

De bomen komen na een seizoen van zetmeel verzamelen en zuurstof produceren tot rust terwijl de dieren zich juist tot het uiterste inspannen om in een zo goed mogelijke conditie de winter in te gaan. Ik loop die dag door tot de zon laag in het westen achter Nahlin Mountain verdwijnt. De onderzijde van enkele hagelwitte wolkjes verkleuren geleidelijk roze als ik bij een schitterend meertje arriveer. Zal ik hier overnachten? Ik heb nog geen zin om daar verder over na te denken. Rustig, wederom met een bejaarde spar als rugleuning observeer ik de omgeving. Het water is rimpelloos en weerspiegelt de met sparren en statige geel bebladerde populieren begroeide oevers en de roze wolken in de donkerblauw geworden hemel. Er ontstaat een koele avondwind die zachtjes over de grashalmen glijdt van een klein open veld aan de zuidkant van het meer. De heldere hemel belooft een koude vriesnacht. Ik zit comfortabel te genieten van de vredige rust op dit plekje in die oneindige wildernis als plotseling een heftig gekraak uit de bosrand over het open veld rolt. Met ingehouden adem wacht ik af wat er gebeuren gaat. Wie of wat verstoord deze intense rust?
Aan de manier waarop het gekraak door het woud raast besef ik dat er paniek is. Nog geen tien tellen later draaft een jonge magere elandkoe het inmiddels door de maan beschenen veld op, geflankeerd door een bijna onzichtbare zwarte en een opvallend licht grijze wolf.
 
Uit de bosrand aan de andere zijde van het veldje komen nog meer wolven te voorschijn. De elandkoe is omsingeld en ziet geen uitweg meer. Met wijd opengesperde van angst vervulde ogen probeert ze weer te ontsnappen maar de wolvenkring blijft gesloten, dan geeft ze het op en gelaten wacht ze het einde af. De wolven weten het maar al te goed, als een eland blijft staan, blijf dan maar uit de buurt van zijn dodelijke hoeven, maar gaat hij er vandoor dan toont de eland zijn angst en durft het gevecht niet aan. De wolven putten het dier dan steeds verder uit tot het opgeeft. Dit is de tijd dat de jonge wolven ook moeten deelnemen aan de jacht. Nog onhandig cirkelen ze om de prooi heen en zien toe hoe twee volwassen soortgenoten de achterpoten van de eland kraken en de grote grijze wolf springt haar naar de keel. De stervende koe zakt in en verdwijnt half in het gras terwijl het wolvenpak toespringt en de buik openrijt. De wildernis is hard maar wel gezond, zwakke dieren door ziekte of voedselgebrek leven meestal niet lang, ze worden snel uit hun lijden verlost en dienen als voedsel voor andere dieren, hun energie wordt overgedragen, niets wordt verkwist en nodeloos lijden komt zelden voor. De wolven blijven nog even bezig met hun maal, ik verdwijn geruisloos naar het andere einde van het meer, rol mijn slaapzak uit en breng de nacht half wakend, half slapend door.

Zo nu en dan lees ik berichten uit de beschaving, uit het land van melk en honing, het paradijs voor natuurliefhebbers en beschermers, het alwetende Nederland, waar ze door heftig denkwerk weten hoe ze ethisch om moeten gaan met de natuur, (dat las ik in het AD van 12 september 1999). Ik heb het ethische artikel wel vier keer gelezen want mijn leken verstand kon het niet allemaal vatten.

Tijdens een overigens normale winter gaan gewoon 70 runderen dood vanwege voedselgebrek. De instantie die letterlijk alles weet van het beheer van ons kleine beetje natuur, het Staatsbosbeheer, raakt tijdelijk het spoor bijster en beweert dat verhongeren volkomen natuurlijk is. Waarom vinden we dan zelden overblijfselen van dode dieren in de wildernis? Ja alleen in de Oostvaardersplassen daar lagen ze te rotten. Gelukkig heeft een mensenwet de waardevolle kadavers nog weten te redden, nl de destructiewet. In al die miljoenen jaren is onze planeet zuinig omgesprongen met zijn schepselen. Onder normale omstandigheden zoals in die bewuste winter zal geen dier door de honger sterven. Een wezen zal altijd op zoek gaan naar voedsel, water en bescherming en als er een keer door voedselgebrek of ziekte dieren verzwakken sterven ze nog niet van de honger want dan vallen ze ten prooi aan roofdieren of de mens die nog geheel van de natuur leeft. Stel dat een rund gemiddeld 350 kilo weegt, 70 runderen maal 350 kilo, dus zo'n kleine 25.000 kilo gaat verloren. Is dat natuurlijk? Springt de natuur zo met zijn schepselen om? Neen alleen de mens die laat die energie verloren gaan. De mens gaat nu beweren dat opzettelijk een breuk maken in de voedselketen natuurlijk is. Zijn we nu al zo ver dat we de kinderen tijdens de biologieles leren dat een voedselketen bestaat uit planteneters-vleeseters-alleseters {zoals de mens}en reducenten, om daarna in deze energieroute een stuk over te slaan zodat alleen de reducenten daar jaren van kunnen smullen, is dat volkomen natuurlijk? De boswachter in het bewuste gebied is ook een beetje verdwaald, hij wijst naar de verwilderde dieren op die enorme vlakte en zegt "kijk nu rennen ze nog niet voor ons weg, dat wordt wel anders als je er dadelijk een aantal moet afromen. Afromen alsof je over een emmer verse melk praat! Het zijn toch verwilderde dieren die rennen toch zowiezo voor je weg en is het zo erg dat ze rennen? dat is juist natuurlijk! De boswachter laat ook liever de dieren een slopende hongerdood sterven in plaats van ze weg te laten rennen als er een aantal 'afgeroomd' moeten worden. De adjunct-directeur van het natuurbolwerk Staatsbosbeheer heeft een panische angst voor carriëre makers, want als er toch schoten moeten vallen dan zijn de jonge mannelijke dieren het eerst aan de beurt omdat die zich naar de top van de kudde willen vechten! Ik snap er nu echt niets meer van; heb ik al die jaren voor niets door de wildernis gezworven? Heb ik altijd gedacht dat het volkomen natuurlijk is dat jonge sterke dieren zich naar de top vechten en de ouderen die niet meer belangrijk zijn voor de voortplanting dan het veld moeten ruimen om de soort sterk en krachtig te houden? De adjunct-directeur zit te veel achter zijn computer in plaats van in het veld. Misschien is hij wel bang dat jonge capabele mensen zijn plaats willen innemen, maar ja die kan je niet zomaar afknallen. De dierenarts is de enige die het snapt, als je dieren houdt dan moet je ze ook verzorgen, die verantwoordelijkheid mag je niet verwaarlozen omdat het voederen misschien te duur is of te veel werk, want daar word je maar moe van. De ethicus slaat werkelijk geheel op hol, die is volgens mij nog nooit van het asfalt geweest. "de dierenarts laten komen geeft zoveel stress, het is beter om het dier dood te laten gaan! Bedoelt hij nu dat dood gaan geen stress oplevert? Als mens of dier verhongert en verzwakt geeft dat geen stress? Als een verzwakte eland door wolven gedood wordt levert dat geen stress op? Nee inderdaad de laatste ogenblikken voor de Lange Reis verkeert het dier in shocktoestand, maar daarvoor is hij zeker gestresst. Zonder stress geen leven, zonder stress verdwijnt de wil om te (over)leven. De jacht van de wolven en de poging tot ontvluchten van de eland levert voor beide dieren stress op. De ethicus heeft waarschijnlijk nog nooit een dier of mens zien dood gaan.

Ik geloof dat ik het spoor bijster raak, ik ga weer snel terug naar de wildernis. Beste boswachter, adjunct-directeur en ethicus kom eens uit dat warme comfortabele kantoor of boswachterswoning en trek gewoon eens drie maanden de natuur in, maar dan in weer en wind, leven van en in de natuur, naar die dynamische wildernis waar andere wetten heersen dan die door de moderne computergestuurde menselijke geest gemaakt zijn. Het zal een zware doch leerzame tijd worden, zonder luxe, bier, koffie, broccoli, vanillevla of gevulde koek, maar wadend langs de oever van een beverpoel en daarna knagend op een sappige zelfgeplukte rietwortel, met de knieën op Moeder Aarde om heerlijke bosbessen te plukken, geruisloos sluipend door het terrein op zoek naar een smakelijk hapje wildbraad of oneindig lang bewegingloos stilstaan in het koude stromende water om een zalm aan de speer te spietsen. Niet tussen vier muren en daarbinnen 20 graden Celsius, maar leven onder de bescherming van Vader Hemel. Als je in harmonie leeft met de natuur dus deel uitmaakt van de voedselketen, dan leer je de wetten van de wildernis kennen.

Als de dierenarts ook nog mee wil dan kan ik hem verzekeren dat hij een onvergetelijke tijd zal meemaken. Stalking Wolf, een beroemde Apache Scout die zijn leven lang in de wildernis doorbracht zei eens: "als je de wildernis wilt leren kennen ga er dan niet boven staan maar wees er een deel van; zeg niet wat een schitterend meer, maar spring er in! Voel de temperatuur van het water dan weet je welke dieren er in thuis horen, proef het water, kijk hoe de bever zijn dammen controleert, luister naar de nieuwsgierige eenden die de wuivende staart van een coyote in het riet zien, ruik het spoor waar de eland vanaf de oever het water in is gegaan om de waterplanten te eten, kortom wees een met de natuur dan leer je de harmonie waar alle schepselen in thuis horen. Ik heb genoeg van ethiek, veel te moeilijk voor mijn simpele geest, de regels van de wildernis zijn een stuk eenvoudiger.

Woudloper Bart de Haas Bart de Haas organiseert survival- en wildernistochten in de Canadese natuur. 
Taiga TrailsTrektochten & Cursussen Dag Activiteiten EFR TräningFoto'sReacties & ReisverhalenLinks